
Kutnu kumaşı dokumacılığı Anadolu'da ve Gaziantep’te çok eskiden beri yapıla
gelen ve yöremizde bir zamanlar çok önemli bir geçim kaynağı olmuş ve olmaya da
devam eden bir el sanatıdır. Ancak kutnu kumaşının tekstilde ayrı bir yeri var.
Kerem’in Aslı’ya söylediği rivayet edilen bir dize var: “Hint’ten gelirdi kutnu
kumaşı...” Tarihi bir değeri olan kutnu bezi dokumacılığı, Türkiye’de yalnızca
Gaziantep’te tamamen el tezgahlarında, değişik şekillerde dokunan ipekli bir
dokuma türüdür. 16. yüzyıldan itibaren Gaziantep’te dokunan kutnu kumaşı,
eskiden Anadolu’da özellikle alımlı giyinmek isteyen insanların hayallerini
süslerdi. Anadolu Selçukluları’ndan bu yana dokunan kutnu kumaşları Osmanlı
padişahları tarafından da elbise olarak diktirilirdi. Görkem, zarafet ve estetik
ifade eden kutnu kumaşların hammaddesi filoş olan suni ipek ve pamuk ipliğidir.
İçinde sentetik hiçbir madde bulunmadığından sıhhi bir kumaş türüdür.
Geçmişi çok eskilere dayanan kutnuculuk; dünyada basma sanatı yok iken, ipeğin
çeşitli boyalara defalarca batırılarak, kendisine has renk ve motifler verilerek
yapılan bir dokumadır. Kutnu kumaşı yapılırken şu aşamalardan geçer: Önce bobin
halinde olan ip, söküm işlemine tabi tutularak çile haline getirilir. Söküm
işlemi için yörede ‘devre’ adı verilen dört köşeli dolaplar kullanılır. Çözgü
iplikleri çile haline geldikten sonra boyama işine geçilir. Yüz derecelik boya
kazanlarında ipler boyayı emene kadar bekletilir. Kazandan çıkartılarak sıkılan
iplikler kurutulduktan sonra dokuma sırasında kopmaması için mezekçilere
gönderilerek düzeltilmesi ve kopukların ayrılması sağlanır. Daha sonra
‘taharlanan’ yani taraktan geçirilen ipler dokumaya hazır demektir.
Daha çok el tezgâhlarında, kimi yerlerde ise motorlu atölyelerde dokunan kutnu
kumaşı ‘kutnu ve alaca’ olmak üzere ikiye ayrılır. ‘Mecidiye, hindiye, zencirli,
kemha, darcı, sedefli, mekkavi, kürdiye, cütari, rehvancıoğlu, kırkalem, sultan,
Osmaniye, mehtap mercan, sedyeli, çiçekli olmak üzere 60’tan fazla çeşidi olan
kutnunun hakim rengi sarıdır. Altın rengindeki sarı, kumaşa renk vermekle
kalmaz, doğal bir parlaklık sağlar. Kırmızı, mor, yeşil, bordo, pembe, mavi ve
siyah renklerin de tercih edildiği kumaş, eskisi kadar olmasa da kimi yörelerde
halen giysi olarak kullanılıyor.
Kutnu kumaşı imalatı önceleri Halep, Hama ve Humus’ta üretilip Anadolu pazarına
sunulurdu. Daha sonraları bu ipekli dokumalar Gaziantep merkezinde, ilçelerinde
ve köylerinde de üretilmeye başlandı.
Şimdilerde kutnu kumaşı, yöresel bir kıyafet olarak kullanıldığı gibi, dekoratif
amaçlı, çeşitli aksesuar, turistik giysi, çanta, terlik, perdelik kumaş ve
folklor kıyafeti olarak ta kullanılmaktadır.
|